Chassé Theater

gebouw

"...als er een gebouw moest worden uitgekozen dat bepalend is voor de 20e eeuwse architectuur dan moet zonder meer en zonder dralen het Chassé Theater worden uitgekozen..." Dit schreef De Volkskrant naar aanleiding van het door professor Herman Hertzberger ontworpen Chassé Theater in Breda. De Volkskrant was niet de enige die onder de indruk was. Pers en publiek kwamen woorden tekort.

magisch besef van ruimte
Direct na de opening in 1995 spoedden architectuurcritici uit binnen- en buitenland zich naar Breda om het gebouw te bekijken. Het internationaal architectuurvakblad Domus sprak van 'een magisch besef van ruimte'. Het architectuurjaarboek 1995/1996 plaatste het pand op de omslag en roemde de revolutionaire weg die de architect is ingeslagen: 'Hertzberger toont bevrijding en ruimte in het Chassé Theater.

Over de esthetiek van het Chassé Theater valt eventueel nog te redetwisten, over het formaat absoluut niet. Het Chassé Theater is in kubieke meters het grootste theater van Nederland. Het hoogste punt reikt tot 30 meter. Het perceel waarop het gebouw ligt is groter dan een voetbalveld. Het bevat drie theaterzalen die plaats bieden aan respectievelijk 1.430, 700 en 200 toeschouwers. Daarnaast heeft het Chassé Theater drie filmzalen met een capaciteit van respectievelijk 120, nog eens 120 en 70.

dromende vrouw
Het Chassé Theater ligt direct naast het historisch stadscentrum van Breda, op het Chasséveld tussen het stadskantoor en de kloosterkazerne. Een deel van de zijgevel van dit 19e eeuwse pand is in het Chassé Theater ingecorporeerd. Het is uniek dat een stad op zo'n centrale plaats nog zo veel ruimte beschikbaar heeft voor bebouwing. De reden hiervan is dat deze locatie jaren lang militair terrein was, dat niet lang voor de bouw van het Chassé Theater werd vrijgegeven.

Uitgangspunt van Hertzbergers ontwerp is het beeld van de Italiaanse kunstenaar Giacometti met de titel De slapende vrouw die droomt uit 1927. Daarom bevat het gebouw veel ronde en golvende vormen, zowel aan de binnen- als aan de buitenkant. Het beeld van de slapende vrouw is vooral van een grote afstand goed waar te nemen, gelet op de soepele en bijna lome wijze waarmee het pand zich naar zijn omgeving voegt. Gezien de uitgestrektheid van het terrein rondom het Chassé Theater is het pand overigens van alle kanten goed te zien.

Het meest in het oog springende element bij een blik vanaf grote afstand is natuurlijk het golvende dak. Hertzberger kreeg de opdracht om de twee grootste theaterzalen uit te rusten met een toneeltoren. Om te voorkomen dat het Bredase stadsgezicht voortaan bedorven zou worden door twee rijzige betonnen torens, koos hij er voor het geheel te overdekken met een golvend dak, een vondst die door velen als geniaal beschouwd wordt.

zien en gezien worden
Wie het theater door de imposante toegangsdeuren binnen loopt zal verrast worden door de grillige vormen. De argeloze bezoeker zal in eerste instantie denken dat het gebouw met de losse pols is ontworpen. Niets is minder waar. Het ontwerp is tot in ieder detail doordacht. Deze quasi speelse uitstraling is ook precies waar Hertzberger op uit was; de podiumkunsten zijn niet netjes in te kaderen.

Bij binnenkomst betreedt men direct de zogenaamde theaterstraat, een langgerekte ruimte die overdekt wordt door het metershoge golvende dak. De ruimte wordt verder deels overdekt door loopbruggen en balustrades. Op deze theaterstraat komen alle theaterzalen uit. De bedoeling van Hertzberger was dat iedereen elkaar hier zou treffen. Zien en gezien worden, dat was het uitgangspunt. Ook de balustrades van waaraf men de rest van het publiek kan zien, moeten vanuit deze optiek begrepen worden. Meer in symbolische zin beoogde hij met deze theaterstraat ook de synthese tussen de verschillende podiumkunsten te suggereren.

beton en kunststof
Wat eveneens bij binnenkomst opvalt is de markante kleurstelling, vooral veel varianten van rood. Verder is te zien dat Hertzberger eenvoudig en betaalbaar materiaal gebruikt heeft, geen marmer of kostbare houtsoorten, maar beton en kunststof. Deze beslissing is uiteraard deels terug te voeren op de noodzaak de kosten in de hand te houden. Daarbij is Hertzberger sowieso niet gecharmeerd van protserige materialen.

Op de kosten van de techniek is echter niets bespaard. Voor alle drie de zalen zijn de nieuwste middelen gebruikt en kan met behulp van belichting en techniek een variëteit aan sfeer worden gecreëerd. De kwaliteit van de akoestiek in de zalen is afhankelijk van het gebruik goed tot zeer goed. Van geluidsoverlast tussen de zalen onderling is bovendien geen sprake. De zalen zijn gebouwd als afzonderlijke betonnen dozen, die nog geen minimum aan geluid doorlaten.

Eigenlijk is het Chassé Theater niet te beschrijven. Wie echt indruk wil krijgen van de schoonheid van het gebouw moet een bezoek brengen. Uiteraard kunnen smaken verschillen. Hertzberger zelf is in ieder geval zeer tevreden. Tijdens een toespraak noemde hij het Chassé Theater, het 'uitbundigste' gebouw dat hij ooit ontworpen heeft.

nieuw
Begin 2003 werden de deuren van het Chassé Theater opnieuw geopend. Tegenwoordig bieden ze niet alleen toegang tot het Chassé Theater maar ook tot Holland Casino Breda, dat direct naast het theater in de monumentale Kloosterkazerne is gehuisvest. Gelijktijdig met de renovatie van de Kloosterkazerne is een deel van het Chassé Theater verbouwd. Zo bestaat er inmiddels een derde filmzaal. Daarnaast bezit het Chassé Theater nu een prachtige brasserie. Deze is gevestigd in de Kloosterkazerne maar is direct vanuit de centrale foyer te bereiken. Tot slot is het Bespreekbureau ruimer opgezet.

Herman Hertzberger
Prof. Herman Hertzberger werd geboren in Amsterdam in 1932. Hij wordt beschouwd als de meest toonaangevende architect in Nederland na de Tweede Wereldoorlog. Zijn ontwerpen vallen op vanwege hun levendige, bijna speelse uitstraling. Zijn adagium 'de mens is de maat der dingen' is daar duidelijk uit af te leiden. Hertzberger ontving veel waardering voor de mate waarin hij ruimte weet te scheppen. Zijn gebouwen suggereren altijd een enorme bewegingsvrijheid.

Hertzbergers materiaalkeuze is doorgaans erg sober. Vaak volstaat hij met eenvoudige materialen als beton en kunststof. De Volkskrant schreef in dit kader: 'Hertzberger taalt niet naar marmer of kostbare natuursteen. Hij besteedt het karige geld dat in Nederland voor een bouwwerk wordt uitgetrokken liever aan het scheppen van ruimte. Zijn creaties zijn daarom zeer beton-achtig.

Hertzberger ontwierp ook het Muziekcentrum Vredenburg in Utrecht in 1978, het kantoor van Centraal Beheer in Apeldoorn in 1972 en het Ministerie van sociale zaken in 1990. Bredanaars zijn rijkelijk bedeeld met zijn scheppingen. Naast het Chassé Theater ontwierp hij in deze stad ook De Nieuwe Veste, het pand waarin de Bibliotheek en het Cultureel Centrum gevestigd zijn.