In 1921 maakte Arnold Schoenberg een transcriptie van Mahlers Das Lied von der Erde voor een klein ensemble van 13 musici; later afgewerkt door Rainer Riehn. Choreografen  Anne Teresa De Keersmaeker en Jérôme Bel stellen een driedubbele interpretatie voor van “Das Abschied”, de laatste beweging uit deze beroemde symfonie. De wereldcreatie 3Abschied – de eerste samenwerking tussen deze twee ‘ incontournables’ van de internationale danswereld – is het andere luik van de diptiek die de Munt aan Das Lied von der Erde wijdt. Een van de meest opgewachte producties van deze lente.

Anne Teresa De Keersmaeker en Jerome Bel, jullie werken samen aan een nieuwe productie: 3Abschied. Waarom twee choreografen voor een enkele voorstelling, en hoe verloopt die samenwerking in de praktijk?

Jerome Bel: Als toeschouwer heb ik van meet af aan veel belangstelling gehad voor het werk van Anne Teresa. De eerste voorstelling die ik van haar zag, was Rosas danst Rosas op het Festival d’Avignon in 1983. Ik was toen achttien en kende niets van dans. De voorstelling verliep stormachtig. Wat ik op het toneel zag, vond ik fantastisch en ik begreep hoegenaamd niet waarom andere toeschouwers tijdens de voorstelling opstapten… Ik ben nog steeds aan dat werk gehecht. Altijd heb ik de artistieke ambities van Anne Teresa, haar beginselvastheid en ethiek weten te waarderen. De laatste tijd hebben we elkaar beter leren kennen. We zaten vaak op dezelfde festivals, overal ter wereld, en we praatten met elkaar, totdat Anne Teresa me op een dag voorstelde om samen met haar aan dit project rond Das Lied von der Erde te werken. Zonder ook maar even na te denken heb ik ja gezegd. Ik weet niet waarom, wanthet overkomt me anders nooit dat ik iets zonder nadenken aanvaard.

Anne Teresa De Keersmaeker: Ik was onder de indruk van Jeromes The show must go on. Ik vond er een heldere, leesbare dramaturgie in en een spaarzaamheid van middelen die me veel intellectueel en intuïtief plezier gaf, omdat ze datgene waarvan ik hield zo begrijpbaar maakte. Later, op een festival waar we elkaars voorstellingen zagen, was ik verbaasd over de manier waarop Jerome vragen durfde te stellen, zowel in de voorstelling (Pichet Klunchun and myself ) als in de daaropvolgende gesprekken over wat we al dan niet apprecieerden in elkaars werk. In het uitwerken van het project rond het Lied von der Erde haperde er iets en ik voelde dat ik tot de kern van het probleem moest komen. Tot dan toe was ik altijd met een boog om het romantische repertoire heengelopen: nu wilde ik op een nieuwe manier vragen stellen over de verhouding tussen deze muziek en dans. Ik zocht iemand die in staat was om die vraagstelling samen met mij te articuleren. Ik heb aan Jerome gevraagd of hij aan dit project wilde meewerken en hij heeft zonder aarzelen ja gezegd.

JB: De samenwerking verloopt heel goed. Er is een soort complementariteit in onze manier van werken. We hebben bijna diametraal tegenovergestelde intellectuele uitgangspunten. Anne Teresa baseert zich op oosterse wijsheid, ik daarentegen op de zogenaamd poststructuralistische westerse filosofie. Aanvankelijk dacht ik dat onze samenwerking geen lang leven beschoren zou zijn, want om het halfuur had ik zin om naar Brussel-Zuid te lopen en de eerste Thalys terug naar Parijs te nemen. En toen vond er vreemd genoeg iets plaats wat ik nog nooit had meegemaakt. Bij het zoeken naar oplossingen voor de toneelmatige problemen die zich stelden, bleken we elk vanuit onze gebruikelijke conceptuele aanpak systematisch bij dezelfde uitkomst te belanden. Het was tamelijk ongelofelijk. Soms, als vrienden me vragen hoe de repetities met Anne Teresa verlopen, heb ik het over die tafeltenniswedstrijden waarin je de spelers elkaar de bal minutenlang met duizelingwekkende snelheid ziet toeslaan.Wij spelen elkaar de bal heel snel toe, en met veel energie. Ikzelf heb altijd alleen gewerkt. Het is dan ook bijzonder aangenaam om te kunnen delen, om samen beslissingen te nemen, om er niet meer alleen voor te staan.ATDK: Het klopt dat je slechts heel zelden kunt samenwerken met iemand die op hetzelfde terrein actief is, met wie je dezelfde kennis deelt. Hier ben ik mezelf, in datgene wat ik ken, de dans, en die extra blik, die anders is maar niet vreemd, is een echte artistieke luxe.

De oorspronkelijke partituur van Das Lied von der Erde is geschreven voor een romantisch groot orkest, maar de toeschouwers krijgen hier live de transcriptie te horen die Arnold Schoenberg in 1921 van het werk maakte voor een ensemble van dertien muzikanten. Deze productie, met op scène een danseres en daartegenover een contra-alt,een instrumentaal ensemble en een dirigent heet vreemd genoeg 3Abschied. Waarom?

ATDK & JB: Het plan was aanvankelijk om rond Das Lied von der Erde te werken, maar algauw merkten we dat vooral het laatste stuk ervan, Der Abschied, ons sterk aantrok. Geleidelijk kwamen we tot de overtuiging dat we uitsluitend met Der Abschied moesten werken. We hadden het erover met Muntdirecteur Peter de Caluwe die geen bezwaren zag. We wilden zoveel met dit Abschied doen dat we beslisten om het te verveelvoudigen, het te herhalen om het op verschillende manieren te kunnen behandelen, vanuit verscheidene invalshoeken. Er zullen dus diverse versies van Der Abschied te zien zijn, wellicht drie.

Op verschillende manieren dreigt 3Abschied te breken met de traditie van absoluut,soms overdreven – bijna religieus – respect dat Mahler-liefhebbers betonen aan het werk van de meester. Deze cyclus vormt een sterk verbonden eenheid en toch wordt het laatste deel eraf gehaakt, in stukken gehakt, herhaald… Nu blijkt dat alle beslissingen in dit proces zijn genomen met bijzonder veel liefde voor de oorspronkelijke partituur. Wordt daar een prijs voor betaald, en zo ja, waarom precies?

ATDK & JB: Ja, je kunt stellen dat we het werk niet ‘respecteren’, of toch niet in de gebruikelijke zin van het woord: we storten het in een crisis, “nous la mettons en crise”. Eigenlijk zijn we erdoor gefascineerd en willen we weten waarom we er ons in herkennen. We zijn allebei wat men ‘hedendaagse kunstenaars’ noemt, we brengen allebei ‘experimenteel theater’dat onze hedendaagse werkelijkheid probeert weer te geven en te bevragen. Waar het ons in dit project op aankomt, is dit werk te actualiseren, niet het als zodanig te bewaren, als een kostbaar juweel in een schrijn, zonder nog vragen te stellen over de impact ervan… Het gaat er ons om te begrijpen wat dit werk ons vandaag te vertellen heeft en hoe deze muziek van meer dan een eeuw geleden ons nog kan helpen om de wereld van nu beter te begrijpen. Aan de hand van datgene waarover dit werk gaat –het aanvaarden van de dood – en de manier waarop het daarover spreekt - een Duits romantisch lied gecomponeerd op drie Chinese gedichten – wordt onze filosofische, esthetische en formele vraagstelling blootgelegd en als het ware in alle richtingen open gegooid. Die wisselwerking tussen de muziek en de mogelijke dans boeit ons. Door Mahlers werk “in een crisis te storten” stellen we dus in de eerste plaats onze eigen praktijk, onze eigen aanpak in vraag. 
Opgetekend door Jean-Luc FafchampsIn 1921 maakte Arnold Schoenberg een transcriptie van Mahlers Das Lied von der Erde voor een klein ensemble van 13 musici; later afgewerkt door Rainer Riehn. Choreografen Anne Teresa De Keersmaeker en Jérôme Bel stellen een driedubbele interpretatie voor van “Das Abschied”, de laatste beweging uit deze beroemde symfonie. De wereldcreatie 3Abschied – de eerste samenwerking tussen deze twee ‘ incontournables’ van de internationale danswereld – is het andere luik van de diptiek die de Munt aan Das Lied von der Erde wijdt. Een van de meest opgewachte producties van deze lente.
Anne Teresa De Keersmaeker en Jerome Bel, jullie werken samen aan een nieuwe productie: 3Abschied. Waarom twee choreografen voor een enkele voorstelling, en hoe verloopt die samenwerking in de praktijk?
Jerome Bel: Als toeschouwer heb ik van meet af aan veel belangstelling gehad voor het werk van Anne Teresa. De eerste voorstelling die ik van haar zag, was Rosas danst Rosas op het Festival d’Avignon in 1983. Ik was toen achttien en kende niets van dans. De voorstelling verliep stormachtig. Wat ik op het toneel zag, vond ik fantastisch en ik begreep hoegenaamd niet waarom andere toeschouwers tijdens de voorstelling opstapten… Ik ben nog steeds aan dat werk gehecht. Altijd heb ik de artistieke ambities van Anne Teresa, haar beginselvastheid en ethiek weten te waarderen. De laatste tijd hebben we elkaar beter leren kennen. We zaten vaak op dezelfde festivals, overal ter wereld, en we praatten met elkaar, totdat Anne Teresa me op een dag voorstelde om samen met haar aan dit project rond Das Lied von der Erde te werken. Zonder ook maar even na te denken heb ik ja gezegd. Ik weet niet waarom, wanthet overkomt me anders nooit dat ik iets zonder nadenken aanvaard.
Anne Teresa De Keersmaeker: Ik was onder de indruk van Jeromes The show must go on. Ik vond er een heldere, leesbare dramaturgie in en een spaarzaamheid van middelen die me veel intellectueel en intuïtief plezier gaf, omdat ze datgene waarvan ik hield zo begrijpbaar maakte. Later, op een festival waar we elkaars voorstellingen zagen, was ik verbaasd over de manier waarop Jerome vragen durfde te stellen, zowel in de voorstelling (Pichet Klunchun and myself ) als in de daaropvolgende gesprekken over wat we al dan niet apprecieerden in elkaars werk. In het uitwerken van het project rond het Lied von der Erde haperde er iets en ik voelde dat ik tot de kern van het probleem moest komen. Tot dan toe was ik altijd met een boog om het romantische repertoire heengelopen: nu wilde ik op een nieuwe manier vragen stellen over de verhouding tussen deze muziek en dans. Ik zocht iemand die in staat was om die vraagstelling samen met mij te articuleren. Ik heb aan Jerome gevraagd of hij aan dit project wilde meewerken en hij heeft zonder aarzelen ja gezegd.
JB: De samenwerking verloopt heel goed. Er is een soort complementariteit in onze manier van werken. We hebben bijna diametraal tegenovergestelde intellectuele uitgangspunten. Anne Teresa baseert zich op oosterse wijsheid, ik daarentegen op de zogenaamd poststructuralistische westerse filosofie. Aanvankelijk dacht ik dat onze samenwerking geen lang leven beschoren zou zijn, want om het halfuur had ik zin om naar Brussel-Zuid te lopen en de eerste Thalys terug naar Parijs te nemen. En toen vond er vreemd genoeg iets plaats wat ik nog nooit had meegemaakt. Bij het zoeken naar oplossingen voor de toneelmatige problemen die zich stelden, bleken we elk vanuit onze gebruikelijke conceptuele aanpak systematisch bij dezelfde uitkomst te belanden. Het was tamelijk ongelofelijk. Soms, als vrienden me vragen hoe de repetities met Anne Teresa verlopen, heb ik het over die tafeltenniswedstrijden waarin je de spelers elkaar de bal minutenlang met duizelingwekkende snelheid ziet toeslaan.Wij spelen elkaar de bal heel snel toe, en met veel energie. Ikzelf heb altijd alleen gewerkt. Het is dan ook bijzonder aangenaam om te kunnen delen, om samen beslissingen te nemen, om er niet meer alleen voor te staan.ATDK: Het klopt dat je slechts heel zelden kunt samenwerken met iemand die op hetzelfde terrein actief is, met wie je dezelfde kennis deelt. Hier ben ik mezelf, in datgene wat ik ken, de dans, en die extra blik, die anders is maar niet vreemd, is een echte artistieke luxe.
De oorspronkelijke partituur van Das Lied von der Erde is geschreven voor een romantisch groot orkest, maar de toeschouwers krijgen hier live de transcriptie te horen die Arnold Schoenberg in 1921 van het werk maakte voor een ensemble van dertien muzikanten. Deze productie, met op scène een danseres en daartegenover een contra-alt,een instrumentaal ensemble en een dirigent heet vreemd genoeg 3Abschied. Waarom?
ATDK & JB: Het plan was aanvankelijk om rond Das Lied von der Erde te werken, maar algauw merkten we dat vooral het laatste stuk ervan, Der Abschied, ons sterk aantrok. Geleidelijk kwamen we tot de overtuiging dat we uitsluitend met Der Abschied moesten werken. We hadden het erover met Muntdirecteur Peter de Caluwe die geen bezwaren zag. We wilden zoveel met dit Abschied doen dat we beslisten om het te verveelvoudigen, het te herhalen om het op verschillende manieren te kunnen behandelen, vanuit verscheidene invalshoeken. Er zullen dus diverse versies van Der Abschied te zien zijn, wellicht drie.
Op verschillende manieren dreigt 3Abschied te breken met de traditie van absoluut,soms overdreven – bijna religieus – respect dat Mahler-liefhebbers betonen aan het werk van de meester. Deze cyclus vormt een sterk verbonden eenheid en toch wordt het laatste deel eraf gehaakt, in stukken gehakt, herhaald… Nu blijkt dat alle beslissingen in dit proces zijn genomen met bijzonder veel liefde voor de oorspronkelijke partituur. Wordt daar een prijs voor betaald, en zo ja, waarom precies?
ATDK & JB: Ja, je kunt stellen dat we het werk niet ‘respecteren’, of toch niet in de gebruikelijke zin van het woord: we storten het in een crisis, “nous la mettons en crise”. Eigenlijk zijn we erdoor gefascineerd en willen we weten waarom we er ons in herkennen. We zijn allebei wat men ‘hedendaagse kunstenaars’ noemt, we brengen allebei ‘experimenteel theater’dat onze hedendaagse werkelijkheid probeert weer te geven en te bevragen. Waar het ons in dit project op aankomt, is dit werk te actualiseren, niet het als zodanig te bewaren, als een kostbaar juweel in een schrijn, zonder nog vragen te stellen over de impact ervan… Het gaat er ons om te begrijpen wat dit werk ons vandaag te vertellen heeft en hoe deze muziek van meer dan een eeuw geleden ons nog kan helpen om de wereld van nu beter te begrijpen. Aan de hand van datgene waarover dit werk gaat –het aanvaarden van de dood – en de manier waarop het daarover spreekt - een Duits romantisch lied gecomponeerd op drie Chinese gedichten – wordt onze filosofische, esthetische en formele vraagstelling blootgelegd en als het ware in alle richtingen open gegooid. Die wisselwerking tussen de muziek en de mogelijke dans boeit ons. Door Mahlers werk “in een crisis te storten” stellen we dus in de eerste plaats onze eigen praktijk, onze eigen aanpak in vraag. 

Opgetekend door Jean-Luc Fafchamps