NRC Handelsblad, 4 februari 2011 (interview met Franz Marijnen door Birgit Donker)

Brechter dan Brecht

Behalve het Zuidelijk Toneel, waar ‘Mahagonny’ twee weken geleden in première ging, speelt het Nationale Toneel binnenkort de ‘Driestuiversopera’ uit 1928 – ook met muziek van Weill. Eigenlijk geen opera, maar een stuk met 22 liedjes, met de thema’s corruptie, armoede en ‘misdaad loont’. (…) Het is geen toeval dat het stukken zijn die Brecht eind jaren twintig schreef. Regisseur Franz Marijnen: “In 1929 stond de wereld in brand, er was net als nu een grote crisis. De rijken dansten op de rand van de vulkaan. Het nationalisme vierde hoogtij.”

Het Nationale Toneel zit nog in de repetitiefase. Bij een eerste voorstelling voor de medewerkers, na twee weken repeteren, blijkt dat de acteurs lol hebben in het zingen: Mark Rietman in wit pak zingt als de doortrapte Mack Mes (‘Mackie Messer’, in de Duitse versie) de beroemde woorden: “Eerst komt het vreten, dan de moraal.” Betty Schuurman en Peter Tuinman zingen als mevrouw en meneer Peachum, de bedelaarskoning, hoe teleurgesteld ze zijn in de jeugd, nu hun dochter tegen hun zin trouwt met Mack Mes. (…)

Het stoorde Marijnen dat Brecht een “theoretisch vademecum” meegaf hoe zijn stukken gespeeld moesten worden. “Dat vind ik verdacht. Alsof een schrijver het stuk van een afstand bekijkt en het indrukwekkender vindt dan het is. Laat de rest aan ons over.”

Inmiddels is Marijnen ouder en minzamer. “Ik ben erachter gekomen dat de helft van mijn bibliotheek bestaat uit ‘foute’ auteurs, zoals Céline. Dus heb ik in mijn hoofd het vakje ‘persoon Brecht’ dichtgedaan en het vakje ‘schrijver Brecht’ opengezet.” Marijnen besloot dat het tijd was voor Brecht, toen hij hoorde over Bernard Madoff, de Amerikaanse belegger die is veroordeeld wegens grootschalige oplichting. “Wat een corruptie. Wat een schaamteloosheid. Madoff haalde zijn geld bij joodse liefdadigheidsinstellingen!” En er was de instortende economie. „Ik dacht: dat zit allemaal in de stukken van Brecht. Witwassen, corruptie, bedrog, klassenverschil, leugens, te veel geld uitgeven. De overeenkomst met nu drong zich op.” (…)

Brecht zit vol actualiteit. “Mack Mes krijgt aan het eind een kasteel, bediendes en een decoratie van de koningin. Misdaad loont, zo is het. In België blijkt een derde van de mensen die een lintje krijgt corrupt. Daar kun je een stuk over laten schrijven. Of je kunt teruggrijpen naar een stuk uit 1928.”

Franz Marijnen kan weer genieten van de man, die onvergetelijke teksten schreef. “Brecht kan zo verrassen met één zin waarin alles op zijn plaats valt. Zo’n banale zin als ‘Erst kommt das Fressen und dann die Moral’ – dat staat.” Hij looft de taalrijkdom (…) en Brechts theorieën over de Verfremdung, de bewering dat een acteur niet voor de emotie moet gaan maar voor de ratio. “Als je naar Brecht gaat kijken, moet je je hoofd niet bij de garderobe afgeven.” (…)

Het grote voordeel van de muziek van Weill, zegt Marijnen, is dat je er de beste musici voor kunt krijgen. “Normaal moet je een orkestje van conservatoriumstudenten bijeenrapen. Weill was een meester-sampler. We hebben het Asko/Schönberg Ensemble meteen bereid gevonden.”