Interview Gijs Scholten van Aschat
“Ik voel me heel erg thuis in het vak van verhalen vertellen”

Gijs Scholten van Aschat schittert in In Ongenade als David Lurie, die als docent Romantische poëzie aan de Kaapse technische hogeschool verwikkeld raakt in een verhouding met één van zijn studentes.
Babette Hasselt, gast van het Chassé Theater liet ons weten heel graag Gijs Scholten van Aschat te willen interviewen. In de studio van Toneelgroep Amsterdam en tussen de repetities door legt ze hem het vuur aan zijn schenen.

Dit is je tweede seizoen bij Toneelgroep Amsterdam. Ben je op je plek bij dit gezelschap?
Ik ben heel lang freelancer geweest, dus dan is het überhaupt wennen om weer vast in een gezelschap te zitten. Niet meer je eigen keuzes te maken maar om te horen in welk stuk je staat en met wie je speelt. Maar tot nu toe heb ik het heel leuk gehad. Kinderen van de zon vond ik ontzettend leuk om te doen. En nu In Ongenade met Luk Perceval, met wie ik nog nooit had gewerkt. Ik vind hem een heel boeiende regisseur, leer heel veel van hem. Dus het is wel een spannende voorstelling.

David Lurie raakt in ongenade omdat hij een affaire aangaat met een jonge studente, gespeeld door Charlie Dagelet. Je bent zelf vader van een dochter die ongeveer even oud is als Charlie. Zijn de liefdesscènes met haar lastig om te spelen?
Nee, dat is niet zo lastig. Je probeert te spelen wat er op dat moment aan de gang is, en dat is dat hij verliefd raakt op een heel leuk jong meisje, waar hij echt wel hoteldebotel van is. En dan komt er toch een soort dierlijk mannelijk instinct van ‘dat wil ik hebben’. Het instinct wat vele mannen hebben, waar ze achteraf spijt van hebben - dat heeft hij ook. Maar hij heeft geen spijt van het feit dat hij liefde voelt voor haar, hij heeft geen spijt van het gevoel dat hem is overkomen. Dat wil hij ook niet, in die rechtszaak die hij in het begin heeft wil hij dat ook niet zeggen. Hij zegt: het is fout geweest, wat er is gebeurd, ik heb gebruik gemaakt van een situatie die oneigenlijk is, maar die liefde die hij voor dat meisje voelt, die koestert hij wel.

Ik las dat Luk Perceval jou David Lurie ‘kaler’ wil laten spelen, zonder manipulatie. Wat bedoelt hij daarmee?
Hoe Perceval mij regisseert is dat hij mij zo droog mogelijk de situatie wil laten schetsen. Van mijzelf heb ik misschien wel iets meer de neiging om het goed, mooi te vertellen aan het publiek met pauzes, een beetje charmant. Dat wil hij niet, hij wil het echt droog, superdroog, kaal – vanuit een grote ongemakkelijkheid van deze man om het verhaal te vertellen, misschien ook wel een beetje schaamte.

Maar je krijgt wel liefde als toeschouwer voor David Lurie, of wil je dat juist ook sec houden?
Ik denk dat je in eerste instantie wat droog tegen hem aan kijkt. Hij heeft wel gevoel voor humor maar dat speelt hij niet uit. En de man overkomt nogal wat in de loop van het verhaal, dus het is helemaal niet erg als je aan het begint denkt ‘wat een rare man’. En dan heeft de schrijver hem wel wat dingen meegegeven waardoor hij interessant wordt en misschien wat zachter, want hij is aan een kameropera bezig. Dus af en toe zing ik stukjes uit een kameropera voor mezelf met een klein gitaartje, dat slaat helemaal nergens op, maar dat ontwapent hem wel. Dus je ziet wel dat hij liefdes heeft voor dingen. Liefde voor zijn dochter. En uiteindelijk komt hij natuurlijk in een vreselijke situatie terecht, waarin hij eigenlijk alles kwijtraakt. Dus ik denk wel dat je daar mededogen mee gaat krijgen, tenminste dat lijkt mij wel, dat had ik ook toen ik het boek las... die dochter gaat een verbond aan met de mensen die haar verkrachtten.

Je hebt weleens gezegd dat je in je leven zoveel mogelijk je grenzen moet verleggen. Heb je überhaupt grenzen als acteur, heb je bijvoorbeeld ooit weleens iets geweigerd om te spelen?
Nee, ik zou niet zo snel iets weigeren om te spelen behalve als het me niet aanstaat. Dus als het verhaal me niet aanstaat, als ik het gevoel heb dat ik er niet verder mee kom, of dat het een invuloefening is. Soms denk ik weleens wat zou er gebeuren als ik niet zou spelen. Dan kan ik nog gaan schrijven, of gaan regisseren, of ik geef ook les, dat vind ik ook heel erg leuk. Dus ik ben wel heel erg verbonden met het element van verhalen vertellen. Toneelspelen is eigenlijk: mensen gaan zitten, je komt op en je zegt ik heb iets meegemaakt, moet je eens kijken. Dat kun je in vele vormen doen, de communicatie tussen mensen, dat trainen met hoe hou je een speech, hoe acteer je, hoe speel je. Maar een verhaal vertellen is ook iets opschrijven natuurlijk. Het improviseren wat we doen bij De vloer op bijvoorbeeld dat is eigenlijk ook instant verhalen schrijven en meteen uitspelen. Dat vind ik heel erg leuk. Ik voel me heel erg thuis in het vak van verhalen vertellen. En alles wat ik doe is daaraan gelieerd.

Maar toch ben je er een jaartje even tussenuit gegaan. Werd jouw vrouw niet gek van je toen je ineens elke dag thuis was?
Ik ben gaan fietsen, lang gaan fietsen. En ik ben ook in de voorbereiding van Richard III gedoken. Mijn vrouw wordt niet zo snel… we hebben een groot huis (lacht).

Met In Ongenade voegde de Zuid-Afrikaanse schrijver J.M. Coetzee in 1999 een zoveelste magistrale roman toe aan zijn oeuvre, dat onder meer bekroond werd met de Booker Prize en de Nobelprijs voor Literatuur. Toneelgroep Amsterdam doet met een topcast meer dan recht aan dit meesterwerk, zeker omdat het geregisseerd wordt door een van ’s werelds grootste regisseurs, Luk Perceval. meer