interview Tim Persent

Tim Persent - Danser bij LeineRoebana
"Ik ben bang voor middelmatigheid"

Sinds een paar jaar werken het Amsterdamse dansgezelschap LeineRoebana en het Chassé Theater nauw samen. Het komend seizoen staan maar liefst twee grote premières gepland: de grootschalige Indonesisch getinte voorstelling Ghost Track in de Internationale Selectie en Next, een samenwerking met een hiphopcrew. Tijd voor een blik achter de schermen door de ogen van hun vaste danser Tim Persent. Een gesprek over de vervoering van dans, de schoonheid van Indonesische muziek en de spanning van een artistiek proces.

Tim Persent (Kaapstad, Zuid-Afrika, 1964), danser en directeur van het dansfestival ITS, mag met recht een oude rot in het vak genoemd worden. Hij werd geboren in Zuid-Afrika, verhuisde via Zambia naar Engeland en kwam uiteindelijk bij de Rotterdamse Dansgroep terecht. Van daaruit veroverde hij een plek in de dansscene van Nederland. In de kwart eeuw dat hij in Nederland op de planken staat, bouwde hij een indrukwekkend oeuvre op. In 2004 ontving hij de Gouden Zwaan voor zijn hele oeuvre, de belangrijkste en meest prestigieuze Nederlandse dansprijs.

Tim begon zijn carrière bij LeineRoebana in 1994 met een doodgewone auditie. Omdat hij een baan nodig had, en omdat de artistieke blik van choreografen Andrea Leine en Harijono Roebana hem beviel. "Hun werk was voor Nederlandse begrippen heel apart en enorm uitgesproken. Het sprak me aan, omdat het zo fysiek is en veeleisend voor een danser. Hun manier van werken, de stappen die ze zetten om dans te creëren is heel spannend om mee te maken."

LeineRoebana staat erom bekend dat ze een belangrijke plek inruimen voor muziek. "Kijk, iedere choreograaf werkt natuurlijk met muziek. Wat LeineRoebana bijzonder maakt is de verhouding tussen beide kunstvormen. De muziek is niet zo maar een achtergrond bij de dans, maar beide zijn gelijkwaardig. We hebben veel geluk dat we vaak met livemuziek kunnen werken. Dat vind ik fantastisch: dat geeft een extra waarde aan de voorstelling."

Andrea en Harijono maken het zichzelf en hun dansers nooit makkelijk en kiezen nooit voor het geijkte pad. Dat maakt een voorstelling van LeineRoebana altijd verrassend. Dit gegeven houdt het boeiend voor het publiek, maar zeker ook voor de dansers, vertelt Tim. "Ze willen steeds een nieuwe manier vinden om zich uit te drukken. Een been kan op duizenden verschillende manieren omhoog gehouden worden, dat hoeft niet altijd hetzelfde te zijn. De grote vraag is altijd: hoe kunnen we het anders doen, hoe kunnen we onszelf blijven ontwikkelen? Dat maakt het spannend. We hebben net GAP achter de rug, een voorstelling met Bulgaarse muziek, en nu zit ik met Heather (danseres Heather Ware, het andere vaste gezicht van LeineRoebana, red.) in de studio met Indonesische muziek voor Ghost Track. Een groter contrast kun je niet bedenken. Daardoor ben ik al zo lang geboeid door dit gezelschap en kan ik mijn ei er nog kwijt. Want als ik ergens bang voor ben, dan is het voor middelmatigheid."

Alle voorstellingen uit het oeuvre van LeineRoebana zijn heel verschillend. Toch is het tegelijkertijd duidelijk wat de rode draad is in het werk van LeineRoebana. Naast een grote plek voor muziek en vernieuwing, draait het altijd om een fascinatie voor het menselijk lichaam. "Het klinkt wat stom om het te zeggen, want dans draait natuurlijk altijd om het lichaam. Maar bij Harijono en Andrea is het toch anders. Bij hen proef ik een groot geloof in de kracht en de zeggingskracht van het lichaam. Het kan zoveel uitdrukken... Ik denk dat het voor hen zelfs een manier is om het leven te begrijpen. Hun werk komt voort uit een diepe noodzaak. Alles moet bijdragen aan het grote geheel."

Hij denkt even na en zegt dan: "Dàt is het, denk ik. Hun werk komt voor henzelf voort uit een grote noodzaak en is sterk gebaseerd op keuzes. Ik merk het als danser niet altijd, maar ze weten heel goed wat ze willen. Als iets een vraag is, dan blijft het een vraag. Het is geen kant-en-klaar werk. Daarom spreekt hun werk ook zo aan. Het raakt mensen echt en straalt uit naar buiten. Dat vind ik echt een van hun sterke punten. Hun dans is niet verhalend, dus mensen kunnen tijdens de voorstelling hun gedachten laten gaan en wegdromen. Het gaat wel ergens over, maar er zijn heel veel interpretaties tijdens een voorstelling mogelijk. Dat vraagt een open houding, maar maakt het ook heel avontuurlijk."

Dat avontuur begint soms al jaren voor een voorstelling première gaat. Zo zijn Andrea Leine en Harijono Roebana al zo'n drie jaar bezig met de voorbereidingen voor Ghost Track. Van dat voortraject krijgt het publiek vaak nauwelijks iets mee, maar voor Tim is het erg belangrijk. "Het is fijn om echt de tijd te hebben om in het materiaal te duiken en onderzoek te doen. Op dit moment staan Heather en ik in de studio en zijn we allerlei opdrachten aan het doen. Vorig jaar zijn we samen naar Indonesië gegaan en hebben we de Indonesische dans leren kennen en dansers gezocht. Daar hebben we ook een voorstudie voor Ghost Track gemaakt en die vier keer gespeeld voor publiek. In juli gaan we vier weken terug, om weer iets te laten zien en aan het werk te gaan met de dansers. Dan komen er twee dansers vanuit Indonesië mee terug naar Nederland om hier verder te werken."

De verschillen tussen Indonesië en Nederland zijn groot, maar dat maakt het juist een interessante ervaring. " We waren op Java, waar de traditionele dans heel sterk is. We werken met dansers die in die traditie zijn opgeleid, maar ook modern werk willen doen. Er is enerzijds een enorm verschil tussen Indonesische dans en Westerse dans, maar anderzijds blijft het altijd gaan om beweging en het fysieke aspect. Indonesische dans is veel statischer dan wat wij doen. Zij blijven heel mooi op hun plaats, wij gaan de hele ruimte door. Zij hebben een mooie verticale lijn en alles is gecontroleerd. Dat moet ook wel, want zij vertellen een verhaal met personages, terwijl wij gericht zijn op pure beweging. Toch zijn zij fysiek sterk en hebben ze veel kennis over hun lichaam. Wat ik zo mooi vond is dat ze heel veel details kunnen weergeven met hun handen. Wij gooien onze benen 'all over the place', zij kunnen met hun handen en vingers heel delicaat zijn. Dat is voor mij een uitdaging.

Het blijft daarom erg spannend wat er uiteindelijk uit gaat komen. Ook voor Tim is nog niet helemaal helder waar Ghost Track naar toe zal gaan. "Dat is het leuke van LeineRoebana. Ze beginnen uit het niets en in het proces kan het nog alle kanten op gaan. De choreografen gaan met allerlei mensen praten en samen met componist Iwan Gunawan werken aan ideeën voor de muziek. Die moet nu nog helemaal geschreven worden, dus we weten nog niets. Wat ik op cd heb gehoord, vond ik in elk geval prachtig. Indonesische muziek heeft een heel mooie, zachte klank met veel zang. Het is een beetje gong-achtig met veel echo's. Tegelijkertijd zijn er veel moderne invloeden. Ik was vorig jaar bij een concert in Jakarta en ik vond het werkelijk fantastisch. Ze speelden niet alleen tradionele muziek maar ook van moderne componisten als Steve Reich. Dat was echt een openbaring."

Het komend seizoen gaat de samenwerking tussen het Amsterdamse dansgezelschap LeineRoebana en het Chassé Theater het vierde jaar in. LeineRoebana gebruikt het theater als 'artist in residence' op verschillende manieren. Bij iedere voorstellingen worden tijdens de laatste weken in Breda de puntjes op de i gezet ("afmonteren" in vakjargon), er zijn try outs en open repetities en natuurlijk ook de première van ieder stuk. Na afloop van elke tournee wordt ook de laatste voorstelling, de dernière genaamd, in het Chassé Theater gespeeld. Zo heeft het publiek de kans om het artistiek proces vanaf het voortraject bijna van a tot z mee te maken.

Voor de dansers heeft de samenwerking ook meerwaarde, vindt Tim. "Voor mij is de laatste week voor de première in Breda een van de leukste weken van het jaar. We hebben dan een week om op te bouwen en dat is een grote luxe. We blijven slapen en hebben alle faciliteiten tot onze beschikking. Dat wil wat zeggen, want ik vind het een fantstisch theater. Het is voor mij echt een 'cadeautje', een privilege, om er te zijn. Het is een heel sociaal gebeuren, want je zit tien dagen met elkaar in een hotel. Als ik binnenkom in de kantine word ik herkend door de technici, het publiek blijft terugkomen... dat soort dingen maakt je dag."

Voor hem is er een duidelijk verschil tussen het Chassé Theater en andere theaters. "Het theater bruist, je merkt dat het leeft in Breda. Dat vind ik zo leuk. Het publiek is niet blasé, niemand denkt 'oh, daar gaan we weer' - men voelt de noodzaak. Ik ken de stad nog niet zo goed, maar ik loop er wel graag rond. We werken ook veel samen met studenten en amateurdansers. Ik vind ook het première-dernièresysteem heel goed, daardoor merk je dat we door deze samenwerking een band opbouwt met het publiek. Mensen komen terug."

Veel mensen vinden dans maar een abstracte, moeilijke kunstvorm. Toch is dans niet iets om bang voor te zijn, volgens de enthousiaste danser. "Ik hoor ook vaak van kennissen of van het publiek dat ze niet helemaal begrijpen waar het over ging. Dat maakt niets uit - ik zou mensen willen uitnodigen om met een hele open houding te komen. Neem de rust om eerst een kop koffie te drinken, wees wakker en onspan. En laat dan maar alles over je heen komen. Ga gewoon kijken en luisteren naar de muziek. Je hoofd is niet heel belangrijk, ervaar het door je ogen en je lichaam. We hebben immers allemaal een lichaam, gezond of niet: dat is je link met de dansers. En als je dan vragen hebt, wacht dan na afloop op ons of stuur een mailtje naar Andrea of Harijono. Meestal zijn we na een voorstelling gewoon in de foyer of in FRONT te vinden."