Regisseur Guy Weizman over Salam

Ik doe een brief in een fles, gooi die in de zee en hoop dat iemand ‘m leest

Alle grote verhalen beginnen met een klein verhaal. En vrijwel alle wereldconflicten vanuit teleurstelling of pijn. Nu de spanningen tussen de westerse en de Arabische wereld steeds vaker oplopen, nemen het Noord Nederlands Toneel, Club Guy & Roni en Asko|Schönberg u mee naar hoe het allemaal begon: naar Abraham en zijn zoons Izaäk en Ismaël, twee broers die langzaam maar zeker uit elkaar worden gedreven. Een verhaal dat zowel in de Bijbel als de Koran is opgetekend.

Salam wordt geen zeker historisch Bijbeldrama, Weizman kruipt qua sfeer en energie tegen Tarantino’s From dusk till dawn aan. Als setting koos hij niet voor de woestijn, maar voor een bar waar achttien performers u meeslepen in energiek en fantasievol verhaal. De Marokkaans-Vlaamse schrijver Fikry El Azzouzi scheef de teksten, de rol van Abraham wordt gespeeld door Jack Wouterse. En net als bij andere NNT-producties speelt muziek een belangrijke rol: vijf jonge componisten schreven speciaal voor het stuk nieuwe volksliederen, die beter passen bij een nieuwe, meer menselijke wereld.

Hoe dichten we de kloof tussen mensen die wel over, maar niet met elkaar praten? Die vraag was voor regisseur Guy WEizman het uitgangspunt voor Salam. “Als ik om me heen kijk, zie ik een gevaarlijk soort spanning. Dan doel ik vooral op de onrust tussen de oude en de nieuwe, uit Arabische delen van de wereld afkomstige bewoners van ons land. Ik loop hier al een tijdje rond (Weizman begon als danser bij het Israëlische Batsheva Ensemble Dance Company en danste voor hij naar Nederland kwam in Berlijn en Brussel, red), maar vijftien jaar geleden was alles veel relaxter. Ik heb tegenwoordig het gevoel tussen twee werelden te staan, twee kanten die aan me trekken. Of de vluchtelingencrises de culturele tegenstellingen zichtbaarder heeft gemaakt? Daar gaat het me niet om. Ik wil wegblijven van thema’s als vluchtelingenproblematiek, angst voor terroristen, verschil tussen rijk en arm of wat voor eventuele achterliggende oorzaak dan ook. Om de cultuurclash tussen het westen en de Arabische wereld bespreekbaar te maken, keer ik terug naar de bron: het verhaal van

Waarom is het verhaal van Abraham een goede kapstok om die wij-zij tegenstellingen aan de orde te stellen?
“De drie grote Abrahamitische religies, jodendom, christendom en islam, hebben hun wortels in het Midden-Oosten. Het verhaal van aartsvader Abraham komt bij alle drie terug, de personages spelen in alle verhalen een rol, maar ergens, na een familieruzie, splitsen de wegen zich. Over die breuk wil ik het in Salam hebben. Door terug te gaan naar het moment dat het verhaal nog één was. Ik wil op een naïeve, idealistische manier een brug slaan.”

Naïef idealistisch, wat bedoel je daarmee?
“Het is natuurlijk een onmogelijke missie die ik mezelf opleg, het probleem is zo groot dat ik niet eens in de buurt van een oplossing kom. Maar als ik daar te veel bij stilsta, doe ik niks meer. Dan ga ik thuis op de bank tot vier uur ’s nachts Netflix-series zitten kijken. Ik wil verantwoordelijkheid nemen, als mens, als burger en als kunstenaar. Niks doen, cynisch worden, is te makkelijk. Ik hoop dat ik met mijn voorstellingen bij sommige mensen een paar vastgeroeste standpunten kan loswrikken. En wie weet ontstaat er een butterfly effect. Ik doe een brief in een fles, gooi die in de zee en hoop dat iemand ‘m leest.”

Misschien heeft de wereld wat meer naïef idealisme nodig.
“Ik verkeer in een soort retrofase. Ik verlang terug naar de flowerpowertijd, naar de hippies, ook al heb ik die tijd helemaal niet meegemaakt. Volgens mij kon er toen nog veel meer.”

Wat trekt je daarin aan?
“Er hing een sfeer van verandering, een gevoel dat je met elkaar voor een andere samenleving kunt kiezen. Ik denk dat we de laatste jaren met z’n allen heel cynisch zijn geworden. Als mensen dit straks lezen, zullen er genoeg zijn die denken: ach ja, zo’n kunstenaar. De wereld veranderen met een voorstelling? Arme jongen. Dream on.”

Je hoeft toch ook niet de wereld te veranderen?
“Nee, maar ik zie het wel als mijn plicht om op een positieve manier mee toe doen aan de discussie. Als kunstenaar houd ik ervan om een beetje te schoppen, de vinger op de zere plek te leggen. Met Salam wil ik voor een andere weg kiezen. Dit moet een warme, verbindende voorstelling worden. Ik denk dat het interessant is om het conflict tussen twee culturen te laten zien. Dat je als publiek verleid wordt om een kant te kiezen. Om vervolgens te ontdekken dat beide kanten even goede argumenten hebben. Daar liggen ook de wortels van het probleem: in het feit dat mensen van welke kant dan ook denken de waarheid in pacht te hebben. Ik vind ergens in geloven, je overgeven aan een groter doel, heel ontroerend. Maar als er nergens meer ruimte is voor twijfel, als je denkt het grote gelijk aan je zijde te hebben, wordt het eng. Ik vrees dat de tegenstellingen nog wel groter worden. Des te belangrijker om juist nu te proberen een brug te slaan. Ik wil het niet meer hebben over wij en zij hebben, maar over ons.”

Hoe kijk jij in dit verband naar bijvoorbeeld de actie van Trump om de ambassade van de VS naar Jeruzalem te verplaatsen? Dat is wel een gevalletje van de boel op de spits drijven.
“Zoals veel mensen: met angst, verbazing en verwarring. Ik snap dat je over Trump begint. Maar laten we nou niet doen alsof wij in Europa zo lekker bezig zijn. We leven in een wereld waarin steeds meer mensen op zichzelf teruggeworpen worden. Of laten we het nog dichter bij huis houden: rij tien minuten de stad uit naar een buitenwijk. Dan beland je ook in een andere realiteit. Ik hoop dat bezoekers na het zien van Salam meer open staan voor hun nieuwe buurman of buurvrouw. Dat je snapt dat culturen van elkaar verschillen. Dat iemand er misschien andere gewoontes en ideeën op nahoudt dan jij. En dat dat helemaal niet erg is. Ik kies ervoor om in het midden te blijven, om te proberen beide kanten niet verder uiteen te laten drijven.”

Waarom speelt Salam zich eigenlijk af in een bar?
“Na de dood van Abraham kwamen Izaäk en Ismaël samen om hem te begraven. Het staat niet in de Bijbel, maar ondanks alle ellende hebben ze zich blijkbaar verzoend. Ik hoorde laatst dat je bijvoorbeeld in Engeland na een begrafenis naar een bar gaat om daar goed dronken te worden. Het leek me dus de perfecte plek voor de twee broers.”