jeugdtheater: workout voor het kinderbrein

door: Aline Bos 

Hoe waardevol is theater eigenlijk voor kinderen? Over die vraag ging Chassé Theater in gesprek met neuropsycholoog prof. Erik Scherder. Zijn antwoord: “Heel waardevol. Theater spreekt de zenuwcellen in je brein steeds op een net wat andere manier aan. Dat is enorm goed voor je hersenen, vooral als je opgroeit.” 

dat was vreemd

Wat was dat? Wat heb ik eigenlijk gezien? Dat was vreemd… Jetse Batelaan, artistiek leider van jeugdtheatergezelschap Artemis, hoopt dat kinderen met dat gevoel de zaal verlaten. Dat geldt bijvoorbeeld voor Veel te eng voor kleuters (6+), een dromerige voorstelling vol schaduwen, illusies en schimmen. Al kijkend ontdekken kinderen dat niets zo spannend is als iets wat alleen in je eigen hoofd bestaat.

grijze stof en witte stof  

Volgens Scherder ontwikkelen onze hersennetwerken zich tot ongeveer het dertigste levensjaar. Die ontwikkeling verloopt grofweg in twee fasen. In de kindertijd groeit vooral de grijze stof van het brein, met cellichamen van zenuwcellen. De grijze stof speelt een belangrijke rol bij het denken en bij de verwerking van informatie. In deze fase ontwikkelt je brein zijn fysieke capaciteit. 
 
Vanaf ongeveer je twaalfde levensjaar verschuift de focus van het brein naar het versterken van verbindingen tussen hersengebieden. Zo groeit de zogenoemde witte stof. Nieuwe ervaringen, oefening en uitdaging maken bestaande verbindingen sterker en creëren nieuwe netwerken. Daardoor werkt het brein sneller en efficiënter. Dat helpt bij functies als plannen, impulscontrole, flexibiliteit en creativiteit én maakt het makkelijker om je aan te passen aan nieuwe situaties.

workout voor het kinderbrein

Een jong brein groeit dus door nieuwe ervaringen. Dat licht Scherder toe met de term ‘verrijkte omgeving’: een wereld vol nieuwe indrukken en belevenissen. Een wereld waarin kinderen bewegen, spelen, vriendschappen sluiten én kennismaken met kunst en cultuur.

"Zenuwcellen hebben steeds nieuwe prikkels nodig", aldus Scherder. "En precies die biedt theater. Geen voorstelling is hetzelfde. Kinderen leven mee met personages, ontrafelen verhalen en laten hun verbeelding werken. Zo activeert theater telkens andere hersennetwerken. Dat maakt het brein veerkrachtiger en flexibeler." 
 
Gertien Bergstra onderschrijft dat de kracht van theater schuilt in de manier waarop het andere zintuigen en vormen van beleven aanspreekt. Als artistiek leider van het Bredase jeugddansgezelschap de Stilte werkt zij bewust zonder gesproken tekst.

“Het lichaam vertelt het verhaal”, zegt Bergstra. “Kinderen ervaren een voorstelling met hun hele lichaam en verbeelding. Zo leren ze zich in anderen te verplaatsen en beter contact te maken met hun eigen gevoelens. Theater neemt hen mee naar een wereld buiten de dagelijkse werkelijkheid, waar verwondering, fantasie en beweging de ruimte krijgen.” 

leve live theater

Volgens Scherder prikkelt live theater het brein ook nog eens op een unieke manier. Onderzoek laat zien dat een concert of voorstelling anders op het brein inwerkt dan luisteren of kijken vanuit huis. Scherder:

“Live zie je de spelers, proef je de sfeer en verwerk je een rijke stroom aan indrukken tegelijk. Die combinatie van prikkels daagt het brein uit en helpt hersencellen sterke verbindingen op te bouwen.” 
 
Ook Cock Dieleman, docent aan de Universiteit van Amsterdam, wijst op de meerwaarde van live theater. Hij benadrukt de rol van spiegelneuronen: hersencellen die mensen helpen emoties, intenties en bewegingen van anderen mee te beleven. Daardoor leren kinderen zich bijna ongemerkt in anderen te verplaatsen. Leonie Visser-Rosas Fuentes van jeugdtheaterbureau Vanaf2: “In het theater leren kinderen zichzelf en anderen op een creatieve en empathische manier te begrijpen.” 

je hele leven profijt

Theater helpt kinderen een sterk en veerkrachtig brein te ontwikkelen. De basis daarvoor leg je al op jonge leeftijd. Daar profiteer je je hele leven van. Onderzoek laat zien dat een sterk ontwikkeld brein beter bestand is tegen veroudering, hersenschade en tegenslagen. Daarom pleit Scherder voor zoveel mogelijk nieuwe ervaringen.

“Wees liever moe dan lui. Zoek nieuwe prikkels op. Ga naar het theater.” Hij gunt ieder kind die kans, bijvoorbeeld met een vaste plek voor kunst en cultuur in het lesprogramma van basisscholen. Visser-Rosas Fuentes deelt die overtuiging: “Jeugdtheaterbureau Vanaf2 wil eraan bijdragen dat elk kind in Nederland in aanraking komt met theater.” 
 
Ook artistiek leider Bergstra ziet theater als een investering in later: “Kinderen kijken zonder oordeel en geven zich volledig over aan wat ze zien en voelen. We geloven dat je juist in de eerste levensjaren iets heel wezenlijks kunt raken: de nieuwsgierigheid, de verbeelding en het vertrouwen in de eigen beleving. Dat neem je mee voor de rest van je leven.”