30 jaar in beweging
over Herman Hertzberger en de architectuur van het Chassé Theater
In november 1995 kreeg Breda er een nieuw silhouet bij. Aan de rand van de oude stad verrees het Chassé Theater: groots, gedurfd en in beweging, met zijn golvende dak als een gebaar naar de stad. Ontworpen door Herman Hertzberger groeide het al snel uit tot een onmiskenbaar icoon. Een gebouw dat niet alleen onderdak biedt aan theater- en filmvoorstellingen, maar zelf een hoofdrol speelt.
Dertig jaar later is het Chassé nog altijd in beweging. Hoe is dit bijzondere gebouw ontstaan? Wat was de visie van Hertzberger? En hoe beweegt het theater mee met zijn tijd?
lees verder onder de afbeeldingen
ruimte maken, ruimte laten
Herman Hertzberger (Amsterdam, 1932) is een van de meest invloedrijke Nederlandse architecten van de twintigste eeuw. Na zijn afstuderen (1958) richtte hij meteen architectenbureau Herman Hertzberger (AHH) op. Hij ontwierp talloze scholen, kantoren en cultuurgebouwen. Je kunt hem kennen van kantoorgebouw Centraal Beheer in Apeldoorn, Muziekgebouw Vredenburg in Utrecht (nu TivoliVredenburg) of het ministerie van Sociale Zaken en Werkgelegenheid in Den Haag. En dichter bij huis: de Nieuwe Veste!
Het werk van Hertzberger wordt gerekend tot het structuralisme: een stroming die reageerde op de kille functionaliteit van de naoorlogse architectuur. Structuralistische gebouwen zijn vaak opgedeeld in herhalende, geometrische eenheden. Als een kleine stad in zichzelf. En juist gebouwd met betaalbare, moderne materialen.
Bovenal is Hertzberger een sociaal architect. Zijn filosofie? Ruimte maken, ruimte laten. Hij legt de functie van een ruimte niet vast, maar nodigt gebruikers uit om die zelf in te vullen. Een gebouw is geen einddoel of bevroren kunstwerk, maar een gebruiksvoorwerp. Gebouwd voor mensen, bedoeld om te leven en voorbereid op verandering.
lees verder onder de afbeeldingen
een stukje geschiedenis
Het verhaal van het Chassé begint niet in 1995, maar ruim een eeuw eerder. In 1881 opende Stadsschouwburg Concordia haar deuren aan het Van Coothplein in de Bredase binnenstad. In de jaren zeventig kwam de gemeente voor een dilemma: renoveren of nieuwbouw?
Een nieuwe milieuwetgeving liet renovatie niet toe, dus werd er noodgedwongen gezocht naar een nieuwe locatie. Die werd gevonden op het Chasséterrein, tussen het nieuwe Stadskantoor en de monumentale Kloosterkazerne. Die laatste was in de zestiende eeuw een nonnenklooster en werd later, in 1814, omgebouwd tot militaire kazerne. Vandaar dus de naam Kloosterkazerne. Een deel van dit monumentale gebouw is onderdeel van het Chassé.
de naam Chassé
De naam 'Chassé' komt van David Hendrik baron Chassé (1765–1849), een Nederlandse generaal die vocht bij de Slag bij Waterloo.
lees verder onder de afbeeldingen
de mythe van het golvende dak
Over het iconische dak doen allerlei verhalen de ronde. Is het gebaseerd op de rondingen van het vrouwelijke lichaam, vond Hertzberger inspiratie bij een ander gebouw, of ontstond de golving door toeval?
Hertzberger:
“Op ons bureau hadden we een grote maquette gemaakt met alle losse onderdelen die in het theater moesten komen. Om het tegen stof te beschermen, had iemand er een stuk papier overheen gelegd. Het golfde en ik dacht, wat als we het op die manier kunnen binden? Tegelijkertijd zat het beeld ‘Femme couchée qui rêve’ van de kunstenaar Alberto Giacometti in mijn hoofd. Ik kan niet vertellen welke inspiratie eerst kwam; ik werk altijd met verschillende indrukken.”
Dit past bij zijn werkwijze. "Alles wat ik heb bedacht, heb ik van anderen", zei hij eens treffend. Van collega-architecten tot alledaagse dingen, overal is inspiratie te vinden.
inspiratie uit Parijs
Voor de foyer van het Chassé hebben Hertzberger en zijn team naar de Opéra Garnier in Parijs gekeken. Of eigenlijk: die Parijse trap en balkons hebben ze letterlijk naar Breda gehaald. Je gaat naar de opera of schouwburg voor een opvoering, maar ook om een beetje te koekeloeren naar leuke mensen. Tout Paris staat op die trap en balkons, zagen ze. De foyer, daar zie en ontmoet je elkaar.
lees verder onder de afbeeldingen
ambitie en controverse
In 1993 ging de eerste schop de grond in. De drie theaterzalen werden opgetrokken als betonnen dozen met wanden van maar liefst 30 centimeter dik - noodzakelijk voor de akoestiek en de hoogte van soms wel 25,5 meter. Er is met verschillende materialen gewerkt, van stalen dakplaten tot kunststof dakbedekking en van zwart metselwerk tot glaspuien.
Maar de bouw ging niet zonder slag of stoot. Kosten liepen fors op, de planning liep vertraging op en de exploitatiekosten bleken hoger dan geraamd. In 1994 leidde dat tot een politieke crisis in Breda: wethouder na wethouder stapte op. Zelfs bij de officiële opening door koningin Beatrix en prins Claus op 15 november 1995 lieten tegenstanders van zich horen.
Maar de critici werden al snel tot zwijgen gebracht. Het toonaangevende jaarboek Architectuur in Nederland 1995/1996 prees het gebouw uitvoerig en De Volkskrant plaatste het Chassé direct in de canon van de Nederlandse architectuur naast grote namen als Gerrit Rietveld en Rem Koolhaas.
“Herman Hertzberger heeft hier iets groots verricht.”
– de Volkskrant
lees verder onder de afbeeldingen
blijven bewegen
Zoals gezegd ontwerpt Hertzberger gebouwen niet om stilstaan. Structuren kunnen zich aanpassen aan wat de tijd vraagt. Het Chassé bewijst dat: in 2003 al werd de hoofdentree uitgebreid en gedeeld met het naastgelegen casino, de grote zaal kreeg extra zitplaatsen en ook de wijk om ons heen transformeerde naar ontwerp van Rem Koolhaas.
En de toekomst? Nieuwe plannen liggen klaar! Opvolger van Hertzberger, Laurens Jan ten Kate licht een tipje van de sluier op:
"De afgelopen jaren hebben we gewerkt aan nieuwe plannen voor het Chassé. De wijk voor het theater gaat flink veranderen en het is de bedoeling dat het gebouw zich meer naar die kant gaat ‘openen’. De foyer moet daarom echt een soort straat worden en een betere connectie vormen met het achtergebied. Ook komt er meer horeca in het theater, misschien zelfs drie restaurants. Daarnaast liggen er plannen voor een betere toegankelijkheid met liften en roltrappen, een buitenpodium én een buiten cinema.”
Hertzberger, inmiddels in de negentig, kijkt mee maar laat het ook los. "Ik vind het fijn om te zien dat het theater zich kan aanpassen aan nieuwe omstandigheden", zegt hij. "Ik vind dat gebouwen echt uitbreidbaar, inkrimpbaar, transformeerbaar moeten zijn. Het toelaten van verandering, ook dat is structuralisme.”
lees verder onder de afbeeldingen
het verhaal gaat verder
Het Chassé Theater is meer dan een gebouw. Het is een ontmoetingsplek, een stadssymbool en een levend bewijs van wat architectuur kan zijn als ze mensen centraal stelt. Op de vraag of hij het Chassé een goed gebouw vindt, antwoordde Hertzberger:
"Als een gebouw een succes is voor de gebruikers, is het geslaagd."
Nu, dertig jaar later, is het Chassé geen bevroren herinnering aan 1995, maar een gebouw dat blijft bewegen, openstaat voor wat komt en daarin trouw is aan de geest van zijn maker.
Wil je nóg meer weten over ons prachtige gebouw? Kom naar de gratis tentoonstelling 30 jaar in beweging en ontdek onder andere het verhaal achter het ‘gekleurde bos’ in de foyer, de variabele akoestiek of de plek van het Chassé binnen het ouvre van Hertzberger.
Agenda
-
-
zo 5 apr 202610.30 - 20.30Projectruimte
-
ma 6 apr 202610.30 - 20.30Projectruimte
-
di 7 apr 202610.30 - 20.30Projectruimte
-
wo 8 apr 202610.30 - 20.30Projectruimte
-
do 9 apr 202610.30 - 20.30Projectruimte
-
vr 10 apr 202610.30 - 20.30Projectruimte
-
za 11 apr 202610.30 - 20.30Projectruimte
-
zo 12 apr 202610.30 - 20.30Projectruimte
-
ma 13 apr 202610.30 - 20.30Projectruimte
-
di 14 apr 202610.30 - 20.30Projectruimte
-
wo 15 apr 202610.30 - 20.30Projectruimte
-
do 16 apr 202610.30 - 20.30Projectruimte
-
vr 17 apr 202610.30 - 20.30Projectruimte
-
za 18 apr 202610.30 - 20.30Projectruimte
-
zo 19 apr 202610.30 - 20.30Projectruimte
-
ma 20 apr 202610.30 - 20.30Projectruimte
-
di 21 apr 202610.30 - 20.30Projectruimte
-
wo 22 apr 202610.30 - 20.30Projectruimte
-
do 23 apr 202610.30 - 20.30Projectruimte
-
vr 24 apr 202610.30 - 20.30Projectruimte
-
za 25 apr 202610.30 - 20.30Projectruimte
-
zo 26 apr 202610.30 - 20.30Projectruimte
-
ma 27 apr 202610.30 - 20.30Projectruimte
-
di 28 apr 202610.30 - 20.30Projectruimte
-
wo 29 apr 202610.30 - 20.30Projectruimte
-
do 30 apr 202610.30 - 20.30Projectruimte
-
vr 1 mei 202610.30 - 20.30Projectruimte
-
za 2 mei 202610.30 - 20.30Projectruimte
-
zo 3 mei 202610.30 - 20.30Projectruimte
-
ma 2 mrt 202610.30 - 20.30Projectruimte
-
di 3 mrt 202610.30 - 20.30Projectruimte
-
wo 4 mrt 202610.30 - 20.30Projectruimte
-
do 5 mrt 202610.30 - 20.30Projectruimte
-
vr 6 mrt 202610.30 - 20.30Projectruimte
-
za 7 mrt 202610.30 - 20.30Projectruimte
-
zo 8 mrt 202610.30 - 20.30Projectruimte
-
ma 9 mrt 202610.30 - 20.30Projectruimte
-
di 10 mrt 202610.30 - 20.30Projectruimte
-
wo 11 mrt 202610.30 - 20.30Projectruimte
-
do 12 mrt 202610.30 - 20.30Projectruimte
-
vr 13 mrt 202610.30 - 20.30Projectruimte
-
za 14 mrt 202610.30 - 20.30Projectruimte
-
zo 15 mrt 202610.30 - 20.30Projectruimte
-
ma 16 mrt 202610.30 - 20.30Projectruimte
-
di 17 mrt 202610.30 - 20.30Projectruimte
-
wo 18 mrt 202610.30 - 20.30Projectruimte
-
do 19 mrt 202610.30 - 20.30Projectruimte
-
vr 20 mrt 202610.30 - 20.30Projectruimte
-
za 21 mrt 202610.30 - 20.30Projectruimte
-
zo 22 mrt 202610.30 - 20.30Projectruimte
-
ma 23 mrt 202610.30 - 20.30Projectruimte
-
di 24 mrt 202610.30 - 20.30Projectruimte
-
wo 25 mrt 202610.30 - 20.30Projectruimte
-
do 26 mrt 202610.30 - 20.30Projectruimte
-
vr 27 mrt 202610.30 - 20.30Projectruimte
-
za 28 mrt 202610.30 - 20.30Projectruimte
-
zo 29 mrt 202610.30 - 20.30Projectruimte
-
ma 30 mrt 202610.30 - 20.30Projectruimte
-
di 31 mrt 202610.30 - 20.30Projectruimte
-
wo 1 apr 202610.30 - 20.30Projectruimte
-
do 2 apr 202610.30 - 20.30Projectruimte
-
vr 3 apr 202610.30 - 20.30Projectruimte
-
za 4 apr 202610.30 - 20.30Projectruimte
-
